Podczas konferencji poświęconej pamięci ofiar ludobójstwa na Wołyniu Arkadiusz Miksa przedstawia historię ukraińskiego terroryzmu na ziemiach polskich w latach 1900–1939, ukazując jego korzenie jeszcze przed powstaniem Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Omawia wydarzenia na Uniwersytecie Lwowskim, zamach na namiestnika Galicji Andrzeja Potockiego, działalność Ukraińskiej Organizacji Wojskowej oraz pierwsze akcje terrorystyczne wymierzone zarówno w Polaków, jak i Ukraińców opowiadających się za porozumieniem z Polską. Wykład ukazuje proces radykalizacji ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego oraz jego wpływ na stosunki polsko-ukraińskie w pierwszej połowie XX wieku.
Czytaj dalej Od Siczyńskiego do Konowalca. Geneza ukraińskiego terroru – Arkadiusz MiksaArchiwa kategorii: Historia
Banderyzm w XXI wieku. Dyskusja po projekcji filmu Jacka Międlara
Podczas spotkania 5 lipca w Gdowie poświęconego premierze kolejnej części filmu dokumentalnego „Sąsiedzi” Jacek Międlar opowiada o pracy nad największym archiwum relacji świadków ludobójstwa dokonanego na Polakach na Kresach. Autor podkreśla znaczenie zachowania świadectw ostatnich żyjących świadków oraz przedstawia kulisy realizacji dokumentu, który – jego zdaniem – ma służyć utrwaleniu pamięci historycznej i przeciwdziałać fałszowaniu dziejów.
Czytaj dalej Banderyzm w XXI wieku. Dyskusja po projekcji filmu Jacka Międlara
Piłsudski i przewrót majowy. Kulisy zagranicznych wpływów – Tomasz Ciołkowski
W wystąpieniu poświęconym setnej rocznicy przewrotu majowego Tomasz Ciołkowski przedstawia własną interpretację okoliczności przejęcia władzy przez Józefa Piłsudskiego. Autor argumentuje, że działania prowadzące do zamachu miały być przygotowywane już wcześniej i wpisywały się w szerszy kontekst polityczny II Rzeczypospolitej. Omawia konflikty polityczne początku lat dwudziestych, wydarzenia związane z zabójstwem prezydenta Gabriela Narutowicza oraz kryzysy polityczne poprzedzające przewrót z maja 1926 roku.
Czytaj dalej Piłsudski i przewrót majowy. Kulisy zagranicznych wpływów – Tomasz Ciołkowski
Czystki w armii po 1926 roku i ich skutki dla Polski – Romuald Starosielec
W referacie wygłoszonym podczas konferencji poświęconej stuleciu przewrotu majowego Romuald Starosielec przedstawia krytyczną ocenę wpływu zamachu majowego na rozwój Wojska Polskiego w okresie międzywojennym. Autor argumentuje, że po przejęciu władzy przez obóz piłsudczykowski doszło do głębokich zmian kadrowych w armii, obejmujących liczne dymisje generałów i wyższych oficerów, co jego zdaniem osłabiło potencjał intelektualny oraz profesjonalny korpusu oficerskiego.
Czytaj dalej Czystki w armii po 1926 roku i ich skutki dla Polski – Romuald Starosielec
Nieznana historia zamachu majowego – Henryk Nicpoń
Podczas konferencji historycznej w stulecie przewrotu majowego w Warszawie Henryk Nicpoń przedstawił interpretację wydarzeń związanych z zamachem majowym z 1926 roku. Prelegent argumentował, że przewrót Józefa Piłsudskiego nie był jedynie efektem wewnętrznego konfliktu politycznego, lecz należy go analizować w szerszym kontekście międzynarodowym i geopolitycznym. W wystąpieniu przypomniano wcześniejszą działalność konspiracyjną Józef Piłsudski, jego związki z ruchem rewolucyjnym oraz wpływ doświadczeń z okresu walki z Imperium Rosyjskim na późniejsze decyzje polityczne Marszałka.
Czytaj dalej Nieznana historia zamachu majowego – Henryk Nicpoń
Czy masoneria przejęła II RP? Analiza przewrotu majowego – Piotr Błaszkowski
W obszernym wykładzie poświęconym setnej rocznicy przewrotu majowego Piotr Błaszkowski analizuje związki obozu sanacyjnego z masonerią oraz ideowe tło zamachu majowego z 1926 roku. Punktem wyjścia są pytania dotyczące polityki II RP – m.in. odmowy udzielenia św. Maksymilian Kolbe zgody na rozwój działalności radiowej, liberalizacji prawa aborcyjnego w 1932 roku oraz utworzenia Berezy Kartuskiej. Autor podkreśla, że jego celem jest krytyczna analiza sanacji, a nie idealizacja historii II Rzeczypospolitej.
Czytaj dalej Czy masoneria przejęła II RP? Analiza przewrotu majowego – Piotr Błaszkowski
Zamach majowy jako element kreowania kultu Piłsudskiego – Brunon Różycki
Wystąpienie Brunona Różyckiego poświęcone propagandzie sanacyjnej po zamachu majowym koncentruje się na mechanizmach budowy kultu jednostki wokół Józef Piłsudski oraz roli propagandy w II Rzeczypospolitej. Prelegent analizuje współczesną percepcję zamachu majowego i zwraca uwagę na marginalne miejsce tego wydarzenia w debacie publicznej i mediach podczas obchodów stulecia przewrotu. Podkreśla, że bez odpowiedniej „woli politycznej” niemożliwe jest – jego zdaniem – rzetelne rozliczenie i ocena sanacji. Wykład rozpoczyna się refleksją nad pojęciem propagandy i apeluje o prowadzenie debaty historycznej w sposób możliwie obiektywny i pozbawiony emocjonalnych uproszczeń.
Czytaj dalej Zamach majowy jako element kreowania kultu Piłsudskiego – Brunon Różycki
„Zaczęło się na moście, skończyło na Mościckim”. Echa przewrotu majowego | Jacek Kędzierski
Podczas konferencji poświęconej setnej rocznicy przewrotu majowego Jacek Kędzierski przedstawił referat dotyczący wydarzeń w Łodzi i województwie łódzkim w czasie zamachu stanu dokonanego przez Józef Piłsudski w maju 1926 roku. Prelegent podkreślił, że choć walki uliczne w Warszawie są dobrze opisane w historiografii, znacznie mniej uwagi poświęca się reakcjom prowincji oraz lokalnym reperkusjom zamachu. Punktem wyjścia wystąpienia była analiza relacji gen. Stanisława Hallera zawartej w książce „Wypadki Warszawskie od 12 do 15 maja 1926 roku”.
Czytaj dalej „Zaczęło się na moście, skończyło na Mościckim”. Echa przewrotu majowego | Jacek Kędzierski
Rozkład struktur państwa polskiego jako skutek puczu majowego – Arkadiusz Miksa
Podczas konferencji „Zamach majowy i jego następstwa”, zorganizowanej 16 maja 2026 roku w Łodzi, Arkadiusz Miksa przedstawił analizę politycznych i wojskowych skutków przewrotu majowego dokonanego przez Józef Piłsudski i obóz sanacyjny. Prelegent wskazywał, że zamach z 1926 roku zapoczątkował proces rozkładu instytucji II Rzeczypospolitej, prowadząc do degradacji życia publicznego, podporządkowania państwa układom personalnym oraz marginalizacji legalnych struktur demokratycznych. Szczególną uwagę poświęcono losom żołnierzy wiernych konstytucyjnemu rządowi, zwłaszcza poległym żołnierzom 10. Pułku Piechoty z Łowicza, których pamięć – zdaniem prelegenta – była systemowo marginalizowana przez władze sanacyjne.
Czytaj dalej Rozkład struktur państwa polskiego jako skutek puczu majowego – Arkadiusz Miksa
Zamach majowy na tle Europy. Piłsudski i era puczów – prof. Adam Wielomski
W wykładzie poświęconym setnej rocznicy przewrotu majowego Adam Wielomski analizuje zamach stanu dokonany przez Józef Piłsudski na tle szerszych procesów politycznych zachodzących w Europie po I wojnie światowej. Autor zwraca uwagę, że przewroty wojskowe i autorytarne przejęcia władzy były zjawiskiem powszechnym w międzywojennej Europie, gdzie — według jego wyliczeń — doszło do blisko trzydziestu prób zamachów stanu. Wielomski wskazuje, że wyjątek stanowiły m.in. Wielka Brytania, Francja i Czechosłowacja.
Czytaj dalej Zamach majowy na tle Europy. Piłsudski i era puczów – prof. Adam Wielomski